Enclaves: Permanent omsingeld

De tombe van Suleiman Shah in 2012, inmiddels afgebroken.

Als je denkt dat de Syrische Burgeroorlog niet nóg ingewikkelder kon worden, komt er een nieuwe, opvallende situatie bij. De Turkse regering heeft halsoverkop de ceremoniële enclave Suleiman Shah ontruimd, waar de grootvader van de eerste Turkse sultan begraven ligt. De reden was dat IS het op de enclave gemunt had, en een acuut gevaar vormde voor de soldaten en de tombe.

Technisch gezien is de tombe van Suleiman Shah geen echte enclave: de Turkse regering heeft enkel eigendom van het land, zonder soevereiniteit, via een verdrag met Frankrijk verkregen, maar het is wel een voorbeeld van de vele problemen die landen hebben gehad met enclaves. Een paar andere situaties. 

Baarle

Laten we beginnen in eigen land, in Noord-Brabant. Hier ligt het Nederlands-Belgische plaatsje Baarle, een van de meest ingewikkelde enclaves ter wereld. De stad bestaat uit in totaal 16 Belgische enclaves en 7 Nederlandse sub-enclaves (een enclave binnen een enclave) De situatie is in de 12e eeuw ontstaan door een reeks verdragen tussen de hertog van Brabant en de heer van Breda, en kreeg in de Eerste Wereldoorlog een enorme betekenis voor het door Duitsland bezette België. Er zijn verhalen bekend over een smokkelaar die niet gearresteerd kon worden omdat hij zich 40 centimeter buiten Nederland bevond, en van een geraffinneerd Duits spionagenetwerk dat opgerold werd toen een spion de straat overstak. Iets recenter is de zaak van het ‘grenslijk’, een zaak waarin een vrouw werd vermoord en verborgen in een huis dat precies op de grens lag. Er moesten landmeters aan te pas komen om te bepalen of het nou om een Nederlandse of Belgische moordzaak ging, maar uiteindelijk is de dader door een Nederlandse rechtbank veroordeeld tot 11 jaar gevangenisstraf.

India en Bangladesh

De noordgrens (India is oranje, Bangladesh groen)

Ondanks dat Baarle een van de ingewikkeldste enclaves ter wereld is, is de situatie daar nog enigszins te verhelpen door de intensieve samenwerking tussen Nederland en België, en doordat met het Verdrag van Schengen de landsgrenzen niet meer zo belangrijk zijn geworden. Dat is niet het geval in India en Bangladesh. De grens tussen deze twee staten, wederom ontstaan door middeleeuwse verdragen, is een cartografische nachtmerrie: meer dan 200 enclaves, 24 sub-enclaves en zelfs één sub-sub-enclave (een juteveld van 1,7 hectare genaamd Dahale Khagrabari. Het is een stukje India in een stukje Bangladesh in een stukje India. In Bangladesh). Maar niet alleen voor kaartenmakers is dit een probleem. Doordat geen van beide landen zich verantwoordelijk voelt voor het welzijn van de bewoners van deze gebieden, zijn de omstandigheden in de enclaves erbarmelijk. De 50.000 enclavebewoners hebben meestal geen toegang tot gezondheidszorg of electriciteit, en er zijn vaak niet eens toegangswegen die naar het vasteland leiden. Gelukkig is men aan beide kanten bezig met een oplossing voor het probleem: er wordt territorium uitgewisseld, inwoners krijgen de keuze tot welke nationaliteit zij willen behoren, en er worden voorzieningen aangelegd.

Armenië en Azerbeidzjan

Nagorno-Karabach en Nachitsjevan in de jaren ’30.

Het is waarschijnlijk het heetste hangijzer in de Kaukasus, met een eeuwenlange voorgeschiedenis: Nagorno-Karabach. Het is een enclave in het zuidwesten van Azerbeidzjan, maar de facto gedraagt het zich als een onafhankelijke staat, die zwaar onder invloed staat van buurland Armenië. Tot twee keer toe zijn Armenië en Azerbeidzjan in oorlog geweest over dit gebied: de eerste keer was in 1918 (Azerbeidzjaanse overwinning), de tweede keer in 1988 (Armeense overwinning). Het gevolg van deze oorlogen is dat Nagorno-Karabach formeel gezien nog onder Azerbeidzjan valt, maar dat de regio volgens de officiële volkstelling van 2005 nog maar 6 etnische Azeri’s telt. De rest is gevlucht. Nu maar liefst 99,7% van de regio etnisch Armeens is, is de kans miniem dat Azerbeidzjan ooit nog gezag gaat krijgen over de enclave.

Maar dan is er nog Nachitsjevan, een Azerbeidjzaanse regio ten zuiden van Armenië, waar 99,6% van de bevolking etnisch Azeri is. Formeel gezien geen echte enclave, omdat het aan zowel Armenië als Iran (en een klein beetje Turkije) grenst, maar ook dit gebied heeft een actieve rol gespeeld in het conflict. Het heeft zelfs een eigen enclave in Armenië, genaamd Karki, dat sinds 1992 bezet wordt door de Armenen. Het gevolg van deze situatie is dat deze twee aartsvijanden elkaar in een soort territoriale houdgreep houden.

Enclaves brengen dus vooral heel veel problemen en rompslomp. Suleiman Shah is inmiddels opgeheven, maar de Turkse regering is van plan om een nieuwe tombe te bouwen, op een andere plaats in Syrië. Ik hoop dat ze weten waar ze aan beginnen.

Advertenties

Deel je mening!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s